حسينقلى خان شقاقى

18

خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى )

روزانه قرار داشته است . چه آن ايام مصادف با اوايل شروع جنگ بزرگ جهانى 1914 ميلادى مطابق 1293 شمسى بود . علاوه بر وضع نابسامان ايران آن‌روز كه معلول اختلافات داخلى و ملوك الطوايفى و تهاجم و دخالت همه‌جانبهء قشونهاى روس ، انگليس ، آلمان و عثمانى بود ، اوضاع اجتماعى و سياسى و اقتصادى مملكت نيز دچار اغتشاش و نابسامانى گرديده و آن مرحوم از بدبختيها و ناراحتيهايى كه دامنگير مردم اين مرزوبوم شده بود ، رنج فراوان مىبرد . پيش‌آمدهاى ناگوار و شهادت دو فرزندش - يكى پس از ديگرى - بر تأثرات روحى او افزوده و او را مردى بيمار ، شديد التأثر و عصبانى ساخته بود . او در هر محفل و مجلسى اعم از خانوادگى ، خصوصى و رسمى علنا عدم رضايت خود را از اوضاع مملكت ابراز مىكرد و اشخاصى را كه در اين جريانات مؤثر مىدانست به باد انتقاد مىگرفت . در همان سالها كه مرحوم پدرم اين خاطرات را به توصيه و خواهش دوستان و نزديكان خود به رشتهء تحرير كشيد از غم فقدان دو فرزند تحصيل‌كرده و مورد علاقه‌اش ، رنج فراوانى مىبرد . يكى از اين دو فرزند موسوم به كيومرث مهدى قلى يا ماژور حصن السلطنه ضمن مأموريت در يكى از دهات بين قم و اراك در سال 1890 شمسى مطابق 1911 ميلادى و ديگرى موسوم به محمد على خانشقاقى در فرانسه در جنگ بين المللى اول در جبههء مارن در سپتامبر 1914 ميلادى مطابق 1293 شمسى مفقود و به شهادت رسيده بودند . شهادت سومين فرزند شجاع و تحصيل‌كردهء او موسوم به سرتيپ حسنعلى شقاقى در وقايع تأسف‌آور و ننگين سميرم نزديك اصفهان اتفاق افتاد . كه در خاتمهء كتاب شرح وقايع شهادت آنها به تفصيل نگاشته خواهد شد . سوابق تاريخى ايل كرد شقاقى از روزى كه كتاب سرگذشت به دستم رسيد ، در صدد بودم بدانم نام شقاقى چه معنى مىدهد . به چه علت و روى چه مأخذى اين نام روى ايل كرد گذارده شده . سوابق تاريخى و محل سكونت اوليه و وضعيت اجتماعى و رسوم و عادات اين ايل - كه در كليه كتب تاريخ دبيرستانى در زمان سلطنت آغا محمد خان و فتحعليشاه قاجار نوشته شده - چگونه بوده و اصل و نسب خاندان شقاقى كه خانوادهء اينجانب هم جزئى از آن ايل است چيست ؟ از اين‌رو هروقت موقعيت اقتضا مىكرد و فرصت مناسبى دست مىداد به بزرگان و معمرين و رؤساى ايلياتى و خانوادگى مراجعه و از سوابق ايل كرد شقاقى جويا مىشدم . خوشبختانه خويشان و دوستان كه به هدف اينجانب آگاهى داشته و راجع به دوران تاريخ سلاطين صفويه ، افشاريه و قاجاريه آشنايى داشتند مرا به مدارك تاريخى و كتب بازمانده مربوط به اين موضوع راهنمايى و هدايت مىفرمودند كه بدين‌وسيله مراتب حق - شناسى و سپاسگزارى خود را حضورشان تقديم مىدارم . اولين آشناى عزيزى كه در خردادماه 1342 شمسى در اين مورد به اينجانب